Po śmierci Breżniewa w listopadzie 1982 r. na czele ZSRR stanął schorowany Jurij Andropow, a po jego śmierci w 1984 r. - również chory Konstantin Czernienko. Ostatnim sekretarzem generalnym w marcu 1985 r. został Michaił Gorbaczow. Gospodarka ZSRR była już w stanie krytycznym. Niewydolne rolnictwo zmuszało do importu m.in. zboża, a przestarzały przemysł nie mógł zaspokoić potrzeb ludności. Brakowało sprawnej organizaŹcji i motywacji do pracy, a marnotrawstwo surowców i energii było ogromne. Na przykład budowa obiektu przemysłowego w ZSRR trwała zwykle kilkanaście lat, podczas gdy porówŹnywalny obiekt na Zachodzie wznoszono w ciągu 1,5-2 lat. Sytuację radzieckiej gospodarki pogarszał wyścig zbrojeń, coraz wyraźniej przegrywany, ogromne koszty wojny w AfganiŹstanie, a także popieranie sojuszników. Na przykład roczne wydatki na wspieranie komuniŹstycznych rządów w Polsce kształtowały się na pozioŹmie 1-2 mld USD, a w Afganistanie 3-4 mld USD. W ZSRR narastały problemy narodowościowe - terytorium tego państwa zamieszkiwało aż 130 naroŹdów, mówiących 132 językami. Wśród nich było 145 min Rosjan, 45 min Ukraińców i 16 min Uzbeków. Związek Radziecki formalnie stanowił federację, ale w rzeczywistości kierowali nim Rosjanie lub zrusyfikowani politycy.